Νέοι και κατάθλιψη: Η απώλεια ενός γονέα μετατρέπεται σε «καλό», λέει μελέτη
Νέα μελέτη δείχνει ότι νέοι που έχασαν γονέα από καρκίνο μπορούν να αναπτύξουν δύναμη και βαθύτερη εκτίμηση ζωής.
Η απώλεια ενός γονιού στην εφηβεία ή στα πρώτα χρόνια της ενηλικίωσης θεωρείται από τις πιο ανατρεπτικές εμπειρίες ζωής. Συμβαίνει σε μια περίοδο όπου οι νέοι άνθρωποι προσπαθούν να χτίσουν την ταυτότητά τους, να αυτονομηθούν και να σχεδιάσουν το μέλλον τους. Δεν είναι τυχαίο ότι η επιστημονική βιβλιογραφία συνδέει τον πρόωρο θάνατο γονέα με αυξημένο κίνδυνο άγχους, κατάθλιψης και μακροχρόνιων ψυχοκοινωνικών δυσκολιών. Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια η έρευνα φωτίζει και μια λιγότερο προφανή πλευρά του πένθους: την πιθανότητα ψυχικής ανάπτυξης μέσα από τον πόνο.
Τι είναι η μετατραυματική ανάπτυξη
Αυτή η διαδικασία είναι γνωστή ως «μετατραυματική ανάπτυξη» και περιγράφει τις θετικές ψυχολογικές αλλαγές που μπορεί να συνυπάρχουν με τη θλίψη. Νέα μελέτη που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό OMEGA – Journal of Death & Dying δείχνει ότι νέοι και νέες που έχασαν γονέα από καρκίνο δεν βιώνουν μόνο απώλεια και οδύνη, αλλά συχνά αναπτύσσουν μεγαλύτερη εσωτερική δύναμη, νέο νόημα ζωής και βαθύτερη εκτίμηση της καθημερινότητας.
Όπως διαβάζουμε στο PsyPost, οι ερευνητές παρακολούθησαν εφήβους και νεαρούς ενήλικες στη Σουηδία, ηλικίας 16 έως 28 ετών, οι οποίοι είχαν χάσει γονέα τουλάχιστον δύο μήνες πριν και επρόκειτο να συμμετάσχουν σε οργανωμένη ομάδα υποστήριξης πένθους. Από τους 77 που εντάχθηκαν αρχικά στο ευρύτερο πρόγραμμα, τα αποτελέσματα βασίστηκαν στους 55 που ολοκλήρωσαν τόσο την αρχική αξιολόγηση όσο και την επαναξιολόγηση έξι μήνες αργότερα, περίπου ενάμιση χρόνο μετά τον θάνατο του γονιού τους.
Οι συμμετέχοντες συμπλήρωσαν ερωτηματολόγια πριν και μετά την ολοκλήρωση της ομάδας υποστήριξης. Η μετατραυματική ανάπτυξη αξιολογήθηκε σε πέντε βασικούς τομείς: σχέσεις με τους άλλους, νέες δυνατότητες στη ζωή, προσωπική δύναμη, πνευματική αλλαγή και εκτίμηση της ζωής. Παράλληλα, οι ερευνητές κατέγραψαν δείκτες ψυχικής υγείας, όπως την ικανοποίηση από τη ζωή, την αίσθηση ότι το μέλλον έχει νόημα, την ψυχολογική ευεξία αλλά και τα επίπεδα άγχους και καταθλιπτικών συμπτωμάτων.
Από τη θλίψη στην προσωπική δύναμη
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι όλοι οι συμμετέχοντες ανέφεραν κάποια μορφή μετατραυματικής ανάπτυξης, με τους περισσότερους να βιώνουν θετικές αλλαγές σε περισσότερους από έναν τομείς. Η πιο έντονη μεταβολή αφορούσε την εκτίμηση της ζωής: πολλοί νέοι δήλωσαν ότι άλλαξαν προτεραιότητες και άρχισαν να δίνουν μεγαλύτερη αξία στις μικρές, καθημερινές στιγμές. Ακολουθούσε η αίσθηση προσωπικής δύναμης, δηλαδή η πεποίθηση ότι μπορούν να αντεπεξέλθουν σε δυσκολίες που παλαιότερα φάνταζαν ανυπέρβλητες. Αντίθετα, η πνευματική ή θρησκευτική αλλαγή ήταν το λιγότερο συχνό στοιχείο ανάπτυξης.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει η σχέση ανάμεσα στην ανάπτυξη και την ψυχική υγεία. Όσοι ανέφεραν υψηλότερα επίπεδα μετατραυματικής ανάπτυξης είχαν συνήθως μεγαλύτερη ικανοποίηση από τη ζωή, πιο θετική εικόνα για το μέλλον και καλύτερη ψυχολογική κατάσταση. Αντίθετα, αυξημένο άγχος και κατάθλιψη συνδέονταν με χαμηλότερα επίπεδα ανάπτυξης. Η πιο ισχυρή συσχέτιση εντοπίστηκε ανάμεσα στην προσωπική δύναμη και τη συνολική ικανοποίηση από τη ζωή, υπογραμμίζοντας τον ρόλο της αίσθησης ανθεκτικότητας στην πορεία του πένθους.
Η μελέτη ανέδειξε επίσης τη σημασία των σχέσεων και του πλαισίου της απώλειας. Μεγαλύτερη ανάπτυξη παρατηρήθηκε σε περιπτώσεις όπου οι νέοι είχαν μικρότερο χρονικό διάστημα προετοιμασίας για τον θάνατο του γονέα ή είχαν πιο δύσκολες σχέσεις είτε με τον αποθανόντα είτε με τον γονέα που επέζησε. Αυτό υποδηλώνει ότι οι πιο αποσταθεροποιητικές απώλειες μπορεί να οδηγούν σε βαθύτερη εσωτερική αναδιοργάνωση.
Ο ρόλος της κοινωνικής στήριξης στο πένθος
Τέλος, καθοριστικό ρόλο φαίνεται να παίζει η κοινωνική υποστήριξη. Το μοίρασμα του πένθους με αδέλφια και φίλους, η ύπαρξη πολλαπλών πηγών στήριξης και η επαγγελματική βοήθεια συνδέθηκαν με υψηλότερη μετατραυματική ανάπτυξη. Αντίθετα, η απουσία υποστήριξης ή η αποκλειστική εξάρτηση από έναν σύντροφο σχετίστηκε με χαμηλότερα επίπεδα ανάπτυξης σε ορισμένους τομείς.
Όπως αναδείχθηκε από τη μελέτη, το βίωμα της πρόωρης απώλειας ενός γονέα μπορεί να λειτουργήσει ως ώθηση για περαιτέρω προσωπική ανάπτυξη και ωρίμανση. Προς αυτή την κατεύθυνση είναι, βέβαια, σημαντική η συμβολή διάφορων παραγόντων, όπως οι συνθήκες στις οποίες έζησε το άτομο τη δυσάρεστη και καθοριστική αυτή εμπειρία, αλλά και το κοινωνικό δίκτυο υποστήριξης του ατόμου.
